Een portret maken: zo vang je een persoon in beeld

Een porträt, of portret zoals we in het Nederlands zeggen, is een van de oudste en meest geliefde vormen van beeldende kunst. Al eeuwenlang willen mensen het gezicht van iemand vastleggen, of het nu gaat om een vorst, een geliefde of een gewone voorbijganger. Tegenwoordig hoef je geen schilder te zijn om een goed portret te maken. Met een smartphone of een fototoestel kun je iemands uitstraling vastleggen op een manier die vroeger alleen voor rijken was weggelegd. Toch is er meer voor nodig dan simpelweg op een knop drukken.

Wat een goed portret anders maakt dan een gewone foto

Een foto van iemand is niet automatisch een portret. Bij een portret draait alles om de persoon zelf. Het gaat om de uitdrukking op het gezicht, de blik in de ogen en de sfeer die iemand uitstraalt. Een geslaagde afbeelding van een persoon vertelt iets over wie diegene is, zonder dat er woorden bij nodig zijn. Professionele fotografen letten daarom op kleine details: de stand van het hoofd, de belichting die over de huid valt en de achtergrond die afleidt of juist versterkt. Het verschil tussen een kiekje en een echt portret zit hem in die bewuste keuzes.

Belichting en achtergrond bij portretfotografie

Belichting is misschien wel het belangrijkste onderdeel van portretfotografie. Zacht, indirect licht, zoals het licht dat door een raam naar binnen valt, geeft een rustig en warm beeld. Hard, direct zonlicht zorgt voor scherpe schaduwen die soms te agressief overkomen op een gezichtsopname. Veel fotografen gebruiken de zogeheten „gouden uur“, dat is het uur na zonsopgang of voor zonsondergang, omdat het licht dan warm en vleiend is. De achtergrond speelt ook een grote rol. Een drukke achtergrond trekt de aandacht weg van het gezicht. Door de achtergrond wazig te maken, ook wel bokeh genoemd, richt je het oog van de kijker direct op de persoon.

De verbinding tussen fotograaf en onderwerp

Een portret lukt het beste als er een vertrouwensband is tussen de fotograaf en de persoon voor de lens. Iemand die gespannen is, kijkt stijf en geforceerd in de camera. Een goede portretfotograaf neemt daarom de tijd om te praten, een grap te maken of gewoon rustig te wachten tot de ander zich op zijn gemak voelt. Die ontspanning zie je direct terug in het eindresultaat. Kinderen zijn hier een mooi voorbeeld van: de allermooiste foto’s van kinderen zijn vaak gemaakt op het moment dat ze even niet opletten en gewoon zichzelf zijn. Datzelfde geldt voor volwassenen.

Van geschilderd portret tot sociale media

Vroeger hing een portret in een deftige woonkamer of een museumzaal. Koningen, adel en rijke kooplieden lieten zich vereeuwigen door bekende schilders. Die traditie leeft voort, maar heeft een heel nieuwe vorm gekregen. Op sociale media delen mensen dagelijks zelfgemaakte gezichtsopnames, ook wel selfies genoemd. Dat is in feite een moderne variant van het portret: je laat zien wie je bent, hoe je je voelt en wat je beleeft. Bekende Belgen zoals Nele Somers en Philippe Snelders doen dat ook gewoon op Instagram, soms met een knipoog en soms heel persoonlijk. Het portret is dus niet verdwenen, het is alleen verhuisd van het museum naar het scherm van je telefoon.

Veelgestelde vragen

Welke camerainstelling werkt goed voor portretfotografie?
Voor portretfotografie gebruik je het best een grote lensopening, ook wel een lage f-waarde zoals f/1.8 of f/2.8. Daarmee zorg je voor een scherp gezicht en een wazige achtergrond. Zo komt de persoon duidelijk naar voren in het beeld.

Hoe zorg je dat iemand er ontspannen uitziet op een portret?
Om iemand ontspannen te laten overkomen op een portretfoto, is het slim om eerst even te praten en niet meteen te beginnen met fotograferen. Geef de persoon de tijd om te wennen aan de camera. Geef tussendoor korte, positieve reacties zodat diegene weet dat het goed gaat.

Is er een verschil tussen een portret en een selfie?
Een selfie en een portret lijken op elkaar, maar er is een verschil in aanpak. Een selfie maak je snel en spontaan, vaak van jezelf. Een portret is bewuster gemaakt, met aandacht voor licht, compositie en uitdrukking. Toch kan een goede selfie ook de kwaliteit van een portret benaderen.

Kun je ook een portret maken zonder professionele apparatuur?
Een portret maken zonder professioneel materiaal is zeker mogelijk. Moderne smartphones hebben camera’s die heel goede resultaten geven, zeker bij goed licht. De sleutel zit niet in het toestel, maar in de aandacht die je besteedt aan het licht, de achtergrond en de persoon zelf.