Diesel: de brandstof die de wereld draaiende houdt

Diesel is een brandstof die al meer dan honderd jaar een grote rol speelt in het vervoer en de industrie. Van vrachtwagens op de snelweg tot tractoren op het land en schepen op zee: gasolie, zoals het ook wel wordt genoemd, drijft een enorme hoeveelheid machines en voertuigen aan. Toch weten veel mensen niet precies hoe deze brandstof werkt, waar hij vandaan komt en wat de voor en nadelen zijn. Dat is begrijpelijk, want het onderwerp heeft meer kanten dan je op het eerste gezicht denkt.

Hoe dieselbrandstof wordt gemaakt

Ruwe aardolie is het beginpunt van bijna alle brandstoffen die we kennen. In een raffinaderij wordt deze olie verhit en gescheiden in verschillende lagen. Elke laag heeft een eigen kookpunt en een eigen gebruik. Gasolie komt vrij bij een temperatuur tussen de 200 en 350 graden Celsius en bestaat uit langere koolstofketens dan benzine. Dat maakt het zwaarder en energierijker per liter. Een liter gasolie bevat ruwweg tien procent meer energie dan een liter benzine. Dat verklaart waarom auto’s en vrachtwagens op dit type brandstof vaak zuiniger rijden, gemeten in liters per honderd kilometer. Na het raffinageproces worden er nog stoffen aan toegevoegd om de brandstof beter te laten werken bij lage temperaturen en om de motor te beschermen.

De dieselmotor en hoe hij werkt

In 1893 ontwikkelde de Duitse ingenieur Rudolf Diesel een motor die werkte zonder vonk. Dat is precies het verschil met een benzinemotor. In een dieselmotor wordt lucht zo sterk samengeperst dat de temperatuur enorm stijgt. Als er dan brandstof wordt ingespoten, ontsteekt die vanzelf door de hitte. Dit proces heet zelfontsteking. Omdat de compressieverhouding veel hoger is dan bij een benzinemotor, werkt de motor met meer kracht bij een lager toerental. Dat maakt het systeem geschikt voor zwaar transport, scheepvaart en landbouwmachines. Vrachtwagens rijden al tientallen jaren bijna uitsluitend op deze manier, omdat de brandstof goedkoper en energiezuiniger was dan alternatieven. Tegenwoordig zijn dieselmotoren ook uitgerust met roetfilters en andere systemen om de uitstoot te verminderen.

Milieu en luchtkwaliteit

Fijnstof en stikstofoxiden zijn de twee stoffen waar gasolie de meeste kritiek op krijgt. Bij verbranding komen er kleine deeltjes vrij die in de longen kunnen doordringen. Stikstofoxiden dragen bij aan smog en zijn slecht voor de luchtkwaliteit in steden. Dit was een van de redenen voor het bekende schandaal waarbij autofabrikanten sjoemelden met uitstootmetingen. Sindsdien zijn de regels strenger geworden en moeten nieuwe voertuigen voldoen aan strenge Europese normen, zoals Euro 6. Toch blijven veel oudere auto’s en bestelwagens op de weg rijden zonder deze aanpassingen. In steden zoals Amsterdam en Utrecht gelden daarom milieuzones waar bepaalde voertuigen niet meer mogen rijden. De discussie over de toekomst van gasolie als brandstof is nog lang niet afgerond, zeker nu elektrisch rijden steeds gewoner wordt.

Prijs en beschikbaarheid aan de pomp

Aan de pomp is de prijs van gasolie afhankelijk van meerdere factoren. De wereldmarktprijs van ruwe olie speelt de grootste rol, maar ook accijnzen en btw bepalen wat je uiteindelijk betaalt. In Nederland valt de accijns op gasolie lager uit dan op benzine, wat historisch gezien bedoeld was om transport en landbouw te ondersteunen. Daardoor is tanken per liter vaak goedkoper dan benzine, al wisselt dat per dag en per station. Automobilisten die bewust vergelijken, kunnen soms tientallen centen per liter besparen door even om te rijden. In Duitsland zijn de prijsverschillen tussen stations soms nog groter dan in Nederland. Wie vlak bij de grens woont, rijdt daarom weleens even naar een goedkoper station aan de andere kant. De prijs fluctueert ook door geopolitieke spanningen, natuurrampen en beslissingen van olieproducerende landen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen diesel en benzine aan de pomp?
Gasolie en benzine zijn allebei brandstoffen op basis van aardolie, maar ze werken op een andere manier. Gasolie ontsteekt door hoge druk, terwijl benzine een elektrische vonk nodig heeft. Aan de pomp is gasolie in Nederland meestal iets goedkoper per liter, maar de prijs verschilt per dag en per tankstation.

Wat gebeurt er als je per ongeluk benzine in een dieselmotor tankt?
Als je per ongeluk benzine in een dieselmotor tankt, is het belangrijk om de auto niet te starten. Benzine werkt als oplosmiddel en beschadigt de pomp en het inspuitsysteem. Laat de auto slepen naar een garage, zodat de tank geleegd en gereinigd kan worden. Starten na zo’n vergissing kan leiden tot dure schade.

Mogen dieselauto’s straks nog de stad in?
Steeds meer steden in Nederland voeren milieuzones in. Oudere dieselauto’s met een lage emissieklasse, zoals Euro 3 of lager, zijn in sommige binnensteden al verboden. De precieze regels verschillen per gemeente en veranderen de komende jaren nog verder. Het is verstandig om de regels van de stad waar je naartoe rijdt van tevoren te controleren.

Is blauwe diesel hetzelfde als gewone diesel?
Blauwe diesel, ook wel rode of gekleurde gasolie genoemd, is een brandstof voor voertuigen die niet op de openbare weg rijden, zoals tractoren en bouwmachines. Er zit een kleurstof in zodat controleurs kunnen zien of iemand deze goedkopere variant illegaal in een gewone auto gebruikt. Op de openbare weg is dat verboden en kan leiden tot een boete.